“Nie tylko wychowanie ma służyć sztuce,
ale to właśnie sztuka ma służyć wychowaniu”.
(B. Suchodolski)

Sztuka jest dziedziną bardzo rozległą. W jej skład wchodzi muzyka, literatura, malarstwo, teatr. Przez pojęcie sztuki rozumiane jest kształcenie i wychowanie muzyczne plastyczne oraz literackie. Wprowadzając dziecko w świat sztuki wdrażamy go w kulturę, ponieważ sztuka obok nauki, moralności oraz religii jest jedną z dziedzin kultury.
Człowiek przychodząc na świat jest istotą, która wszystkiego od podstaw musi się uczyć. Odnosi się to zarówno do tych najprostszych czynności życiowych jak chodzenie, zachowanie higieny, jedzenie itd. jaki i do tych, które odnoszą się do doskonalenia sfery duchowej, czyli mówienie, taniec, muzyka, plastyka, będących wynikiem nie tylko talentu ale również pracy. A więc ujęcie sztuki jako elementu kultury, to nie tylko realizowanie talentów artystycznych ale również zdobywanie niezbędnych umiejętności w życiu codziennym.

Sztuka odgrywa ważna role w harmonijnym rozwoju osobowości dzieci a co za tym idzie w wychowaniu. Ma ona na celu kształtowanie kultury estetycznej i pobudzanie wrażliwości na piękno otaczającego świata oraz rozwijanie postawy twórczej poprzez działalność plastyczną, muzyczną oraz pobudzanie procesów percepcji. Dziecko przez sztukę wyraża siebie. Interpretując wytwory dziecka możemy dużo się o nim do wiedzieć o jego stosunku do świata, do innych ludzi.
Sztuka jest nieodłącznym elementem kultury. Irena Wojnar mówi, iż znajduje ona swoje miejsce wśród zespołu cech o charakterze duchowym, materialnym, intelektualnym oraz estetycznym, odpowiadających społeczeństwu.
Termin sztuki w nawiązaniu do kultury można określić na podstawie niezrealizowanej dotychczas w praktyce koncepcji pedagogicznej Bogdana Suchodolskiego, zwanej„Wychowania przez sztukę”.
Wychowanie dziecka to niezwykle istotne zadanie jakie stawiane jest przed dorosłymi. Proces wychowania obejmuje całe społeczeństwo i towarzyszy człowiekowi przez całe życie. Człowiek bowiem przez cały czas ulega wszelkim wpływom wychowawczym. Definiując pojęcia wychowania w rozumieniu najszerszym można powiedzieć, iż oznacza,(…) wszelkie celowe oddziaływania ludzi dojrzałych (wychowawców) przede wszystkim na dzieci i młodzież (wychowanków), aby w nich kształtować określone pojęcia uczucia, postawy, dążenia. Dlatego działanie wychowawcze zawiera w sobie opiekę, dostarczanie rozrywki i kultury, wychowanie fizyczne, umysłowe, moralne, społeczne, estetyczne, ideowe a obok tego nauczanie , szkolenie, przygotowanie do różnych zadań.

Idea wychowania w węższym znaczeniu to zamierzony i świadomy wpływ na wychowanka podejmowany w ustalonym celu i określonej sytuacji. Tym celem jest wszechstronny rozwój człowieka i przygotowanie go do życia według przyjętego wzoru. Wzór ten ukazuje znaczące wartości dla danego społeczeństwa, w którym dorastał.
Wielu pedagogów uważa, że wytwory powstałe w procesie wychowania są dziełem społeczeństwa, ponieważ wychowanie zajmuje się planowym oddziaływaniem otoczenia na młode pokolenie, a także na wyzwoleniu energii twórczej, która tkwi w człowieku. Wychowanie uwzględnia potrzeby człowieka, fizyczne oraz duchowe, przekazuje dobra kulturalne, sprawia, że człowiek jest przygotowany do wzbogacania kultury społecznej. Zadaniem wychowania jest z jednej strony przygotowanie człowieka do życia w społeczeństwie, ale również wychowanie ma na celu pobudzenie duchowego wymiaru stawania się człowiekiem Wychowanie jest także funkcją ducha, która ujawnia się w różnorodnych i nieskończonych formach twórczości i aktywności . Człowiek dzięki wychowaniu rozwija swoją świadomość, mowę, wiedzę, umiejętności praktyczne, uspołecznienie i patriotyzm, a także światopogląd, religijność, zasady etyczne i ludzkiego postępowania, które muszą być wymodelowane przez wychowanie. Prawidłowe wychowanie prowadzi do samowychowania i samo urzeczywistniania – które są jego naturalną konsekwencją.
Obcowanie ze sztuką jest istotną częścią ludzkiej egzystencji co za tym idzie również wychowania. Przez sztukę i w sztuce ludzie tworzą swój własny świat kształtów i barw, dźwięków i słów, zdarzeń i problemów, przeżyć i wzruszeń, doznań osobistych i wspólnych.

Dziecko w dzisiejszych czasach jest istotą, która ma bardzo łatwy dostęp do nie koniecznie przydatnych mu w obecnej fazie rozwojowej informacji oraz bodźców. Nadmiar tych informacji przyucza je do (…) biernego bezrefleksyjnego wchłaniania obrazów, słów, zdarzeń rzeczywistych i zmyślonych, zamienionych w efektowne, uwodzące wyobraźnię spektakle. Współczesne dziecko to, potencjalny adresat kultury popularnej, gwałtownie wkraczający w trudności świata i emocji ludzi dorosłych. Niezwykle ważne jest więc co i w jaki sposób przekazujemy dzieciom. Dokonując wyboru materiałów przeznaczonych do interpretacji przez dziecko powinno się kierować jego możliwościami percepcyjno-ekspresyjnymi, intelektualnymi, indywidualną wrażliwością estetyczną.
Kontakt małego dziecka ze sztuką sprawia, że staję się bardziej wrażliwe, zdyscyplinowane i posłuszne.
Wychowanie przez sztukę służy poznawaniu rzeczywistości oraz moralnemu wychowaniu człowieka. Mówiąc o wychowaniu przez sztukę, trzeba zakładać zarówno jej ogólne znaczenie jak i poszczególne dziedziny artystyczne.

Wytwory czyli dzieła sztuki, przedmioty artystyczne oraz sama aktywność, czynności ekspresyjne oraz twórcze to również sztuka. Człowiek rozwija się zatem zarówno pod wpływem doznań estetycznych, recepcji wytworów, poprzez procesy oglądania, słuchania, czytania ale również dzięki podejmowaniu własnej działalności artystycznej. Działalność artystyczna ma szczególne znaczenie w wieku młodszym, ponieważ dziecko wykazuje skłonność do demonstracji naturalnych potrzeb twórczych.
Sztuka stanowi nowy interesujący element wychowawczy. Jest ona środkiem wychowania, ponieważ modeluje postawy człowieka, ale jest również środkiem nauczania, bowiem wzbogaca zasób wiedzy i mechanizmy poznawcze; rozbija zatem nie tylko schemat podziału wychowania na autonomiczne dziedziny, lecz także schemat przeciwstawiający wychowanie nauczaniu, akcentując w ten sposób jedność i niepodzielność procesu formowania osobowości. Coraz częściej znajduję ona swoje miejsce w programach szkolnych i przedszkolnych co prowadzi z kolei do nasilenia współpracy z instytucjami upowszechniającymi sztukę oraz placówkami organizującymi twórczą aktywność dziecka. Sztuka służy przełamywaniu bariery oddzielającej szkołę od życia kulturalnego, stwarza nowe sytuacje wychowawcze o charakterze swobodnym i otwartym.

Sztuka jako element wychowania towarzyszy człowiekowi przez całe życie, ponieważ jest źródłem nowych doznań. Polska koncepcja wychowania przez sztukę według Ireny Wojnar ma charakter dwuzakresowy. Wyróżnia ona:
Zakres pierwszy obejmowałby wychowanie estetyczne jako kształcenie estetycznej wrażliwości i estetycznej kultury, konieczne dla przeżywania i poznawania wartości sztuki, natomiast zakres drugi pokrywałby się z kształceniem pełnej osobowości człowieka, także w sferze intelektualnej (…), moralno-społecznej (zdobywanie podstaw oceny moralnej i umiejętności rozumienia sytuacji ludzkich, a przez to pełniejszego porozumiewania się z drugim człowiekiem) oraz w dziedzinie kształtowania wyobraźni i postawy twórczej(…).
W koncepcji tej starano się pogodzić dwa swoiste ogniwa procesu wychowania estetycznego wynikające z dualistycznego charakteru sztuki. Sztuka jest zespołem dzieł i wartości przeżywanych, postrzeganych, rozumianych ale również stanowi specyficzny sposób działania twórczego i ekspresyjnego.

Wychowanie przez sztukę to wychowanie polegające na pobudzaniu i pielęgnowaniu twórczej aktywności wychowanków.
W wychowaniu estetycznym, nazywanym obecnie coraz częściej wychowaniem przez sztukę, można wyodrębnić dwa kierunki; czy też jak proponuje Stefan Szuman, dwie metody. Ze względu na cele i rodzaje działalności wychowawców i wychowanków S. Szuman określa te metody w następujący sposób:
Pierwsza z nich polega na wychowywaniu i kształceniu odbiorców sztuki, którzy umieliby w sposób wnikliwy i pogłębiony percypować, rozumieć i przeżywać utwory wielkich artystów (architektów, rzeźbiarzy, malarzy, muzyków, powieściopisarzy, poetów itp.) i dzięki temu stali się zdolni odnosić się do sztuki z szacunkiem i miłością oraz z pragnieniem wnikliwego poznawania i przeżywania arcydzieł sztuki. Tą metodą wprowadzamy naszych wychowanków w świat kultury artystycznej i dajemy im możliwość korzystania z wartości i dóbr tej kultury. Druga z metod stosowanych w praktyce wychowania estetycznego jest całkiem inna. Polega ona na pobudzaniu, pielęgnowaniu i rozwijaniu twórczej aktywności wychowanków, bądź samorodnej i swobodnej, bądź też przez nas inicjowanej, kierowanej i rozwijanej. Jak wiadomo, już małe dzieci lubią śpiewać, tańczyć, opowiadać o prawdziwych lub zmyślonych zdarzeniach, odgrywać jakąś rolę we wspólnej zabawie o tematycznym wątku – a szczególnie lubią rysować i malować. W tym wszystkim znajdują wielką przyjemność i satysfakcję, a chociaż oczywiście także odtwarzają i naśladują w tym dorosłych, to jednak ujawnia się bardzo wyraźnie także ich własna, pomysłowa i twórcza inwencja, a to co czynią i tworzą, ma swoiste piękno i czar samorodnej i naiwnej, ale szczerej i swobodnej twórczości.

Działalność twórcza dziecka nie zawsze prowadzi do powstania wytworów które posiadają walory artystyczne, mimo to zawsze towarzyszy temu doświadczenie poznawcze i emocjonalne, które powstałe jest na skutek samej działalności, pracy dziecka przy danej rzeczy. W momencie gdy praca dziecka zostaje zakończona dziecko przeżywa rozmaite uczucia od zadowolenia, przyjemności do niezadowolenia a nawet rozczarowania. Nie zależnie od tego z jakimi emocjami dziecko się styka zostaję one pobudzone do dalszego działania, po to by osiągnąć zamierzony cel.

Mówiąc o sztuce należy podkreślić, iż ma ona bardzo szerokie pole oddziaływań wychowawczych, modelujących osobowość dziecka. Kontakt ze sztuką rozwija osobowość dziecka, poprzez sztukę dziecko może poznać swoje zainteresowania oraz upodobania a co najważniejsze jak już wyżej wspomniałam poznaję siebie. Jakikolwiek kontakt ze sztuką zmusza dziecko do refleksji na sobą nad życiem. Dzięki sztuce możliwe jest komunikowanie się między ludzie które uspołecznia, tworzy sztukę. Dziecko tworząc wzbogaca siebie o nowe doświadczenia. Irena Wojnar uważa ,że sztuka jest zwrócona do całego człowieka, napełnia jego umysł i serce.

Istotą wychowania przez sztukę jest rozwój funkcji poznawczych, kształcących oraz wychowawczych. Poznawaniu dzieł literackich, muzycznych i plastycznych towarzyszy praktyczne przyswajanie przez dzieci wiedzy o sztuce. Działalność zabawowa dzieci w tym kodzie, który reprezentuje dzieło, wiąże się z doskonaleniem operacji myślenia krytyczno-oceniającego. Wytwory dziecięce, powstałe w wyniku przekładu intersemiotycznego, wymagają uruchomienia wyobraźni. Sprzyjają rozwijaniu myślenia twórczego.